του Δημήτριου Σκρεπετού
Ανάμεσα στα διάφορα είδη δημοσιογράφων (πολιτικοί, κοινωνικοί, δικαστικοί κ.λπ.), εκείνοι με το μεγαλύτερο κοινό στην Ελλάδα –ίσως μαζί με τους κοσμικούς– είναι οι αθλητικοί. Ακόμα κι εάν αγνοήσει κανείς τις εφημερίδες, τις ιστοσελίδες, τις εκπομπές στο Youtube και στην τηλεόραση, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι παρακολουθούν τακτικά τις αθλητικές μεταδόσεις. Και εκτίθενται μαζικά σε μια συστηματική κατακρεούργηση της γλώσσας.
Το ποδόσφαιρο ούτως ή άλλως βρίθει αγγλικών όρων, πολλοί εκ των οποίων έχουν περάσει αυτούσιοι – κακώς – στην ελληνική γλώσσα εδώ και δεκαετίες: κόουτς, γκολ, κόρνερ, πέναλτι, άουτ. Όμως τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε έναν νέο καταιγισμό αγγλικών λέξεων και εκφράσεων, τόσο αμιγώς ποδοσφαιρικών (box-to-box, positional play, build-up, overlap) όσο και μη (check, status, influence, mentality, potential, group, range, upgrade, hot). Υπάρχουν κι άλλες κωμικοτραγικές περιπτώσεις, όπως α) οι μεταφράσεις κατά λέξη αγγλικών φράσεων που ωστόσο είναι αδόκιμες στα ελληνικά («είναι αυτός που κάνει τα πράγματα να συμβαίνουν»), β) η μη κλίση ελληνικών λέξεων («η ομάδα της Πάφος», αντί για «Πάφου») ενώ… κλίνονται αγγλικές («στη διαδικασία των penalties»), γ) η χρησιμοποίηση ελληνογενών αγγλικών λέξεων αντί για τις ίδιες τις ελληνικές λέξεις (authentic, priority, monument αντί για «αυθεντικός», «προτεραιότητα», «μνημείο»), και δ) η κατακρεούργηση δύσκολων κλίσεων («φέρελπις νεαροί», «ομοειδές ομάδα», «παρέμβη» αντί για «φερέλπιδες νεαροί», «ομοειδής ομάδα», «παρενέβη»)! Να μην μιλήσουμε για τον μακροπερίοδο λόγο, τη σπειροειδή και χαοτική εναλλαγή των θεμάτων, την πολυλογία κ.λπ. Παρόμοια συμβαίνουν και σε άλλα αθλήματα και δεν είναι μόνο η γλώσσα που ταλαιπωρείται, αλλά και η γεωμετρία (δεν υπάρχει κανένα «ημικύκλιο» της μεγάλης περιοχής), ακόμα και η… στατιστική («η τάδε ομάδα έβαλε 3 γκολ και είχε 2 xGoal, άρα δικαιούταν να βάλει άλλο ένα»)!
Αυτή η κατακρεούργηση της γλώσσας φυσικά δεν γίνεται από όλους τους αθλητικογράφους, συντελείται όμως από ένα αξιοσημείωτα μεγάλο ποσοστό τους. Μάλιστα, αυτή η κατακρεούργηση δεν είναι τυχαία ή πάνω στη στιγμή και στην πίεση, αλλά συστηματική: γίνεται κατ’ εξακολούθηση και φυσικά όχι μόνο σε ζωντανές μεταδόσεις ή εκπομπές αλλά και στην αρθρογραφία. Επίσης, δεν προκύπτει πιθανότατα από κάποια κακοήθη πρόθεση ή οδηγία, αλλά από συνδυασμό παραγόντων όπως άγνοια, πνευματική οκνηρία, αδιαφορία, έλλειψη εγκυκλίου παιδείας, άκρατο και άκριτο μιμητισμό, απουσία ελεγκτικών μηχανισμών στα ίδια τα Μέσα και κοινωνικής κατακραυγής από το ίδιο το κοινό. Το απαράδεκτο του πράγματος επιδεινώνεται όταν θυμηθούμε πως μιλάμε για επαγγελματίες των οποίων η γλώσσα είναι το βασικό εργαλείο της δουλειάς, όπως το τρακτέρ για τον αγρότη, το νυστέρι για τον χειρουργό και το τσεκούρι για τον υλοτόμο. Θα περίμενε κανείς να έχουν καλλιεργήσει από μόνοι τους τις γλωσσικές τους ικανότητες, ανεξάρτητα από το μορφωτικό υπόβαθρό τους: πλέον ο οποιοσδήποτε έχει δωρεάν, άμεση κι εύκολη πρόσβαση σε πληθώρα εκπαιδευτικού υλικού στο διαδίκτυο. Όμως τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα: το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους ίδιους.
Η μαζική έκθεση της κοινωνίας στην κακή χρήση της ελληνικής γλώσσας από τους αθλητικογράφους ξεκινάει από τις εκατοντάδες χιλιάδες θεατές των αθλητικών μεταδόσεων και εκπομπών, αλλά δεν τελειώνει εκεί. Οι θεατές λειτουργούν σαν ένας συλλογικός «ασθενής μηδέν», σε μία διαδικασία γλωσσικής μετάδοσης παρόμοια με την εξάπλωση των ιογενών λοιμώξεων. Αρχικά, πολλοί εξ αυτών υιοθετούν υποσυνείδητα, χωρίς δηλαδή να το προσπαθούν ούτε καν να το θέλουν, τον κακό χειρισμό της γλώσσας. Στη συνέχεια, τον μεταδίδουν κατά κύματα στην υπόλοιπη κοινωνία, αλληλεπιδρώντας με τον περίγυρό τους και συνθέτοντας, λόγω του πλήθους τους, μια «κρίσιμη μάζα». Αυτή η διαδικασία μάλιστα έχει μελετηθεί και αναλυθεί εκτενώς σε γενικότερα πλαίσια από τη γλωσσολογία, την κοινωνιολογία και τη γνωστική επιστήμη.
Αν οι ίδιοι οι αθλητικογράφοι, τα Μέσα και το κοινό το ήθελαν, το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί σε μεγάλο βαθμό. Πέραν του δωρεάν εκπαιδευτικού υλικού στο διαδίκτυο που μπορεί ο κάθε ενδιαφερόμενος να βρει μόνος του, τα Μέσα θα μπορούσαν να συμβάλουν ενεργά μέσω α) σεμιναρίων επιμόρφωσης, β) φιλολογικού ελέγχου στα άρθρα και γ) καθοδηγητικής αξιολόγησης μετά από κάθε μετάδοση. Καμία από τις τρεις παραπάνω μεθόδους άλλωστε δεν είναι άγνωστη ή απαγορευτικά δύσκολη και κοστοβόρα. Αρκεί να αναγνωριστεί επιτέλους το πρόβλημα – γιατί κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί αν δεν έχει πρώτα αναγνωριστεί.
Φίλες και φίλοι, μείνετε συντονισμένοι στην Κοιλάδα της Γνώσης για περισσότερα άρθρα ιστορικής, λογοτεχνικής και λοιπής φύσης, παρουσιάσεις βιβλίων, συνεντεύξεις και κληρώσεις…