του Δημήτριου Σκρεπετού
Έχουμε ακούσει για μάχες που κρίθηκαν από έναν ελιγμό του ιππικού, για μάχες που καθορίστηκαν από την αυταπάρνηση του πεζικού, για μάχες που άλλαξαν τροπή από κάποιο ευφυές τέχνασμα και, φυσικά, για μάχες που τελείωσαν με μία προσωπική μονομαχία. Πόσο συχνά όμως ακούμε για μάχες που άλλαξαν πορεία από τον… καιρό;
Το 170 μ.Χ. και για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τρεις αιώνες, η ίδια η Ιταλία, κέντρο της πανίσχυρης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δέχθηκε εισβολή. Επρόκειτο για μία συμμαχία γερμανικών φυλών, μεταξύ των οποίων οι Μαρκομάνοι, οι Ιάζυγες και οι Κούαδοι, που είχε ήδη σφαγιάσει τις ρωμαϊκές λεγεώνες στον Καρνούντα (σημερινή Αυστρία) και έφτασε να πολιορκεί την κομβική πόλη της Ακουήλιας στη βορειοανατολική Ιταλία. Ο Μάρκος Αυρήλιος κατάφερε με δυσκολία να εκδιώξει τους Γερμανούς από την Ιταλία και στη συνέχεια ανέλαβε τιμωρητικές εκστρατείες στα εδάφη τους, βόρεια του Δούναβη.
Μέχρι το 173 μ.Χ. είχαν τιμωρηθεί οι Μαρκομάνοι και οι Ιάζυγες και ήταν πλέον η σειρά των Κουάδων. Ο Μάρκος Αυρήλιος οδηγούσε ο ίδιος τον ρωμαϊκό στρατό μέχρι που οι λεγεώνες του βρέθηκαν, άγνωστο πώς, εγκλωβισμένες από υπεράριθμους Κουάδους. Τα αποθέματα νερού των Ρωμαίων είχαν εξαντληθεί, κι έτσι οι Κούαδοι δεν χρειαζόταν να κάνουν τίποτα άλλο παρά να στήσουν φρουρές τριγύρω και να περιμένουν την τρομερή ζέστη και τη δίψα να τους αποτελειώσουν. Ήταν απλά θέμα χρόνου οι λεγεώνες να παραδοθούν ή να σφαγιαστούν, όμως υπήρχε και κάτι ακόμα χειρότερο: η τύχη του Μάρκου Αυρήλιου. Μέχρι τότε, ποτέ δεν είχε αιχμαλωτιστεί ή σκοτωθεί σε μάχη Ρωμαίος αυτοκράτορας και μόνο η σκέψη ενός τέτοιου ενδεχομένου ήταν α δ ι α ν ό η τ η. Όμως, όλα έδειχναν πως αυτό ακριβώς θα γινόταν.
Και τότε ξεκίνησε να βρέχει. Οι Ρωμαίοι μάζευαν το νερό της βροχής στις περικεφαλαίες και στις ασπίδες τους και το έπιναν λαίμαργα, μαζί με το αίμα που είχε μαζευτεί εκεί από τις πληγές τους. Είχαν σωθεί από τη δίψα, όμως τα βάσανά τους κάθε άλλο παρά είχαν τελειώσει. Οι Κούαδοι αντιλήφθηκαν ότι η βροχή εξανέμιζε το πλεονέκτημά τους και ότι, αν περίμεναν κι άλλο, θα έπρεπε να πολεμήσουν με αναζωογονημένους αντιπάλους. Έτρεξαν λοιπόν να επιτεθούν, κι έτσι οι κακόμοιροι οι Ρωμαίοι κατέληξαν να… πίνουν και να πολεμούν μαζί. Η δίψα τους ήταν μάλιστα τέτοια, που οι πηγές αναφέρουν ότι θα τους έκανε να χάσουν τη μάχη αν η βροχή δεν μετατρεπόταν σε θεομηνία. Άρχισαν να πέφτουν χαλαζόκοκκοι και κεραυνοί, οι οποίοι άναβαν φωτιές μάλιστα όπου χτυπούσαν, αλλά μόνο στις γραμμές των Κουάδων, που εν τέλει το έβαλαν έντρομοι στα πόδια –όσοι δηλαδή γλίτωσαν από τη σφαγή. Είναι άγνωστο αν η υποχώρησή τους οφειλόταν σε δεισιδαιμονικές φοβίες ή στην κατανόηση της τρομερής κατάστασης που είχαν αντιμετωπίσουν –ίσως και στα δύο.
Πέραν του ιδιαίτερου τρόπου με τον οποίο κρίθηκε η μάχη και σώθηκε ο αυτοκράτορας και οι λεγεώνες της Ρώμης, αξιοσημείωτες είναι και οι ερμηνείες που δόθηκαν για την έλευση της βροχής, οι οποίες αποτέλεσαν εργαλείο πολιτικής και θρησκευτικής προπαγάνδας. Οι χριστιανικές πηγές ισχυρίζονται πως η βροχή ήταν αποτέλεσμα της προσευχής των χριστιανών στρατιωτών της Δωδεκάτης Λεγεώνας, που όλως τυχαίως επονομαζόταν Fulminata (δηλ. «κεραυνοφόρα»), ενώ μιλούν και για μια σχετική επιστολή του Μάρκου Αυρηλίου προς τη Σύγκλητο, που ακόμα κι αν όντως υπήρχε είναι πλέον χαμένη. Οι πηγές των «εθνικών» αποδίδουν την έλευση της βροχής στις επικλήσεις ενός Αιγύπτιου μάγου ονόματι Αρνούφη στον Ερμή ή στην ευσέβεια και στις προσευχές του ίδιου του Μάρκου Αυρήλιου στον Δία.
Πέρα από την προπαγάνδα των θρησκειών, το λεγόμενο «θαύμα της βροχής» εντάχθηκε και στο ευρύτερο πλαίσιο της αυτοκρατορικής προπαγάνδας του Μάρκου Αυρηλίου, μέσα από ερμηνείες που μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές από διαφορετικά θρησκευτικά ακροατήρια. Π.χ. η ερμηνεία με τον Αιγύπτιο μάγο Αρνούφη βοηθούσε την επαναπροσέγγιση με τις ανατολικές επαρχίες, που είχαν πάρει το μέρος του σφετεριστή Αβίδιου Κάσσιου το 175 μ.Χ., ενώ οι χριστιανικές ερμηνείες τον προσεταιρισμό της συγκεκριμένης θρησκείας. Πάντως στην επίσημη εικονογραφία των νομισμάτων και των μνημείων, η θεϊκή παρέμβαση αποδίδεται σε μια απροσδιόριστη ανώτερη δύναμη που ευνοεί τον ίδιο τον αυτοκράτορα, επιτρέποντας πολλαπλές θρησκευτικές αναγνώσεις και ενισχύοντας την εικόνα του σαν εκλεκτού της θείας πρόνοιας σε μια εποχή πανδημίας, εξωτερικών εισβολών και εμφυλίων συγκρούσεων.
Φίλες και φίλοι, μείνετε συντονισμένοι στην Κοιλάδα της Γνώσης για περισσότερα άρθρα ιστορικής, λογοτεχνικής και λοιπής φύσης, παρουσιάσεις βιβλίων, συνεντεύξεις και κληρώσεις…