του συνεργάτη μας, Νίκου Φαρούπου
Πιστεύατε ότι η «πατέντα» του πελατειακού κράτους εφευρέθηκε από το ΠΑΣΟΚ, τη ΝΔ, την ΕΡΕ, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Όθωνα, την περίοδο του Βυζαντίου ή της Τουρκοκρατίας; Θα σας στενοχωρήσω…
Οι ρίζες των πελατειακών σχέσεων είναι συνυφασμένες με την άμεση δημοκρατία και ανιχνεύονται ιστορικά στην Αθήνα του 5ου π.Χ. αιώνα. Πώς; Αρχίζουμε λοιπόν: πολιτικά δικαιώματα στην Αθήνα του 5ου αι. είχαν το πολύ 30.000 ενήλικοι άνδρες, από ένα σύνολο περίπου 400 χιλιάδων ανθρώπων που διέμεναν στην Αττική, και τα ασκούσαν στις συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου στην Πνύκα. Τότε δεν υπήρχαν βουλευτές ή άλλοι αντιπρόσωποι όπως στις σημερινές δημοκρατίες, αλλά οι πολίτες όφειλαν να προσέλθουν αυτοπροσώπως στην Πνύκα για να ψηφίσουν. Το ταξίδι δεν ήταν εύκολη υπόθεση εκείνα τα χρόνια, άρα για πολλούς -π.χ. από τον Μαραθώνα, τα Μεσόγεια, το Λαύριο κ.λπ.- ήταν δύσκολο έως αδύνατο να παρευρεθούν, ενώ παρόμοιες δυσκολίες υπήρχαν και για τους αγρότες, τους βιοτέχνες και τους διάφορους επαγγελματίες που δεν μπορούσαν να αφήσουν τις δουλειές τους.
Υπάρχουν λοιπόν βάσιμες ενδείξεις ότι οι πολίτες που συμμετείχαν στις συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου δεν ξεπερνούσαν τις 10.000 και προέρχονταν κυρίως από την Αθήνα και τους κοντινούς οικισμούς. Αυτοί οι πολίτες ανήκαν σε δύο κατηγορίες: στους ευκατάστατους επαγγελματίες πολιτικούς και στα φτωχά στρώματα. Οι τελευταίοι δεν έδειχναν ιδιαίτερη προθυμία να εγκαταλείπουν την Αγορά για να πάνε να ψηφίσουν, γι’ αυτό συχνά οι Σκύθες τοξότες (η αστυνομία της τότε Αθήνας) κύκλωναν την Αγορά μ’ ένα βαμμένο κόκκινο σκοινί, ώστε να λερωθούν οι χιτώνες των «απρόθυμων της δημοκρατίας» και να αποκτήσουν έτσι το στίγμα της ιδιωτείας.
Δεν ήταν επομένως δύσκολο για τους ευκατάστατους πολίτες να εξαγοράζουν με διάφορους τρόπους όσες ψήφους χρειάζονταν. Μονάχα σε καταστάσεις πολιτικής όξυνσης ή πολέμου, με τα πλήθη τα συρρέουν μαζικά στην Αθήνα, οι επαγγελματίες της πολιτικής (όπως ο Περικλής, ο Νικίας κ.ά.) αδυνατούσαν να ελέγξουν τις ψηφοφορίες. Τότε συνέβαιναν και κάποια απρόβλεπτα γεγονότα, όπως η αποδοκιμασία του Περικλή και η δικαστική περιπέτεια της Ασπασίας ή ο «εξαναγκασμός» του Νικία να μεταβεί στη Σικελική Εκστρατεία. Αυτά φαίνεται πως έκαναν τον συντηρητικότατο Θουκυδίδη, φίλο του Περικλή, να πει το περίφημο «λόγω μεν δημοκρατία, έργω δε η του πρώτου ανδρός αρχή».
Για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της χαμηλής συμμετοχής στην Εκκλησία του Δήμου και της εξαγοράς ψήφων, θεσπίστηκε μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο με πρόταση του Αγύρριου η μισθοφορία: κάθε πολίτης λάμβανε 1 οβολό για κάθε συνέλευση, ποσό που κατόπιν αυξήθηκε στους 3 οβολούς.
Ποιος είναι ο Νίκος:
Ο Νίκος είναι συγγραφέας, σεναριογράφος και σκηνοθέτης. Γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε κοινωνική ψυχολογία (Αυστρία) και σκηνοθεσία κινηματογράφου (Αθήνα). Έχει εργαστεί ως βοηθός σκηνοθέτη στη διαφήμιση και σε ταινίες μεγάλου μήκους και ως σεναριογράφος σε αρκετές τηλεοπτικές σειρές, ενώ έχει γράψει και σκηνοθετήσει δύο μικρού μήκους ταινίες. Έχει εκδώσει μυθιστορήματα, διηγήματα και μελέτες, μεταξύ των οποίων τα ιστορικά μυθιστορήματα Εφιάλτης-η Απολογία (2017) και 444 π.Χ.-Ο Θάνατος της εταίρας Κλεψύδρας (2023).
